Bijen voor bestuiving: bestuivers kiezen en beheren voor je teelt

Veel teelten in kas en tunnel hebben insecten nodig voor de vruchtzetting. Buiten doen wilde bijen en andere insecten een groot deel van dat werk. Onder glas of plastic brengt de teler de bestuivers zelf binnen. De juiste bijen voor bestuiving kiezen, en ze aan het werk houden, heeft direct effect op de opbrengst en de kwaliteit van de vruchten.

Welke teelten bestuivers nodig hebben

• Tomaat, aubergine en paprika hebben bloemen die hun stuifmeel het best loslaten als ze geschud worden. Hommels doen dat door te trillen op de bloem. Zie hoe tomaten bestoven worden in de kas.
• Aardbeien, frambozen en blauwe bessen geven grotere en beter gevormde vruchten bij goede bestuiving door insecten. Zie bestuiving van aardbeien.
• Meloen, courgette en andere komkommerachtigen hebben vaak aparte mannelijke en vrouwelijke bloemen, dus het stuifmeel moet van de ene naar de andere gebracht worden.

De belangrijkste bestuivers

• Hommels. Het werkpaard van de bestuiving in de kas. Ze vliegen bij lagere temperaturen en minder licht dan honingbijen, ze doen aan trilbestuiving, en ze blijven dicht bij het gewas. De volken komen van commerciële kwekers en worden gebruiksklaar geleverd.
• Honingbijen. Grote volken met veel haalsters, vooral gebruikt in zachtfruit, in tunnels en in zaadteelt. Meestal huur je ze bij een imker. Ze doen niet aan trilbestuiving en kunnen de tunnel uit vliegen naar andere bloemen.
• Solitaire bijen. Metselbijen en verwante soorten worden ingezet in fruit en in sommige beschermde teelten, vaak als aanvulling.
• Vliegen. In sommige teelten, zoals aardbeien en zaadteelt, worden gekweekte vliegen gebruikt als extra bestuivers.

De keuze hangt af van het gewas, het type kas of tunnel, het seizoen en het klimaat, en veel telers combineren meer dan één bestuiver. Lees meer in bijen of hommels in de kas?

Waar de volken vandaan komen

Hommelvolken worden het hele jaar door gekweekt door gespecialiseerde bedrijven en geleverd als kasten met een vast aantal werksters. Een volk werkt maar een beperkte tijd: het groeit, bereikt een piek en neemt daarna af, dus je vervangt het volgens een schema. Bijenvolken huur je meestal bij een imker voor de bloeiperiode, waarna ze weer worden opgehaald.

Vraag je leverancier welk type volk bij je gewas past, hoeveel volken per hectare hij adviseert en hoe lang een volk productief blijft in jouw omstandigheden. In hoeveel hommelkasten per hectare lees je wat het aantal bepaalt.

Bijen aan het werk houden

Bijen binnenbrengen is de helft van het werk. Ze moeten ook vliegen:

• Plaatsing. Kasten uit de directe zon, gelijkmatig verdeeld, met vrije vliegroutes.
• Klimaat. Zeer hoge of lage temperaturen, hoge luchtvochtigheid en lange periodes met gesloten schermen verminderen het vliegen.
• Licht. Veranderingen in de belichting, en folie of afdekking die uv-licht tegenhoudt, kunnen beïnvloeden hoe bijen hun weg vinden. Zie bestuiving onder ledbelichting.
• Gewasbescherming. Controleer bij elk middel of het samengaat met bestuivers, en volg het advies over het sluiten of verplaatsen van de kasten.
• Leeftijd van het volk. Een oud volk vliegt minder. Zie is mijn hommelvolk nog actief?

Weten of ze werken

De meeste telers beoordelen de bestuiving door door het gewas te lopen: verkeer bij de kast, bijtsporen op tomatenbloemen, de vorm van de vruchten weken later. Dat werkt, maar het is een steekproef en het komt laat. HiveWatcher meet het doorlopend. De HiveNode volgt de vliegactiviteit bij elke kast, en de BeeNode telt het bloembezoek in het gewas. Je ziet per afdeling of je bijen- of hommelvolken hun werk doen, en je krijgt een melding als de activiteit daalt.

BeeSensing draait pilots met telers. Lees meer over HiveWatcher.

Lees meer over bestuiving in de kas monitoren met HiveWatcher.