Hoe worden tomaten bestoven in de kas?

Een tomatenbloem heeft zowel mannelijke als vrouwelijke delen, en kan zichzelf bestuiven. Waarom zetten telers dan toch hommels in de kas? Omdat het stuifmeel er niet vanzelf uit valt. Het zit in een gesloten kegel van meeldraden en komt pas vrij als de bloem geschud wordt.

Trilbestuiving

Buiten schudden wind en insecten de tomatenbloemen. In een kas is er weinig wind. Hommels lossen dat op door zich aan de bloem vast te houden en hun vliegspieren met hoge frequentie te laten trillen, zonder met hun vleugels te slaan. Door die trilling valt het stuifmeel uit de kegel, op de hommel en op de stempel. Dat heet trilbestuiving, of sonicatie.

Honingbijen kunnen dat niet. Daarom werden hommels de standaard bestuiver in tomaten onder glas. Daarvoor schudden telers de trossen met elektrische trillers, werk dat veel arbeid kostte.

Hoe tomaten in de praktijk bestoven worden

• Hommels. De gebruikelijke methode in de glastuinbouw. De volken worden over de kas verdeeld en volgens een schema vervangen.
• Trillen met de hand. Elektrische trilstaven, of tikken tegen de trossen of draden. Nog in gebruik in kleine kassen, in onderzoek en waar geen bijen gebruikt kunnen worden.
• Groeiregulatoren. In sommige regio's wordt de vruchtzetting met hormoonbespuitingen opgewekt in plaats van met bestuiving. In moderne kassen gebeurt dat minder, onder meer door de arbeid en het effect op de kwaliteit van de vruchten.

Omstandigheden die de bestuiving beïnvloeden

Ook als hommels de bloem bezoeken, moet de bloem goed stuifmeel loslaten en moet de stempel het opvangen.

• Temperatuur. Zeer hoge of zeer lage temperaturen verminderen de hoeveelheid en kwaliteit van het stuifmeel. Warme dagen en koude nachten tellen allebei mee.
• Luchtvochtigheid. Heel vochtige lucht kan het stuifmeel plakkerig maken, zodat het in de kegel blijft; heel droge lucht kan het uitdrogen.
• Licht en plantbalans. Weinig licht en een plant uit balans geven zwakkere bloemen.
• Activiteit van de hommels. Hitte bij de kast, schermen, veranderingen in de belichting en gewasbescherming bepalen mee of hommels vliegen. Zie waarom hommels niet vliegen in de kas.

Slechte vruchtzetting bij tomaten

Is de vruchtzetting slecht, kijk dan eerst of de bloemen bezocht zijn. Bijtsporen op de meeldraadkegels laten zien of er hommels zijn geweest. Zijn er genoeg bijtsporen maar blijft de zetting slecht, kijk dan naar het klimaat, de plantbalans en de voeding. Zijn er weinig bijtsporen, kijk dan naar de kasten: zijn de volken actief, zijn het er genoeg, en staan ze goed? Zie hoeveel hommelkasten per hectare.

Van controleren naar meten

Bijtsporen controleren kost tijd en laat alleen een steekproef zien van bezoek van dagen geleden. HiveWatcher meet de bestuiving doorlopend. De HiveNode bij elke kast registreert de vliegactiviteit en de omstandigheden bij de vliegopening. De BeeNode in het gewas telt het bloembezoek terwijl het gebeurt. In het portaal zie je per afdeling waar de bestuiving achterblijft, voordat je het terugziet in de vruchtzetting.

Lees meer over bestuiving van tomaten in de kas, of doe mee aan een van onze pilots.

Lees meer over bijenkasten monitoren met HiveWatcher.