Is mijn hommelvolk nog actief? Wanneer je een hommelkast vervangt

Elke teler die met bijen- of hommelvolken werkt, kent het moment. Je loopt langs een kast en het lijkt er stil. Doet het volk nog zijn werk, of is het op? Het antwoord doet ertoe. Een zwakke kast betekent minder bloembezoek, en minder bezoek kan een paar weken later een slechtere vruchtzetting geven.

Volken worden oud

Een hommelvolk is niet blijvend. Het groeit, bereikt een piek en loopt dan terug. Aan het eind stopt de koningin met leggen, komen er minder nieuwe werksters bij en worden de overgebleven werksters oud. De vliegactiviteit daalt, en daarmee het aantal bloemen dat bezocht wordt.

Hoe lang een volk productief blijft, hangt af van het gewas, het seizoen, het klimaat in de kas en het type kast. Leveranciers geven hier richtlijnen voor, en het is verstandig die te volgen. Maar een kalender alleen vertelt je niet hoe een bepaalde kast ervoor staat. Twee kasten die op dezelfde dag zijn geplaatst, kunnen zich heel verschillend gedragen.

Zo zie je of een hommelvolk nog actief is

Een paar dingen kun je met de hand controleren:

• Verkeer bij de vliegopening. Ga een paar minuten bij de kast staan op een moment dat de hommels zouden moeten vliegen. Zie je regelmatig werksters in- en uitvliegen?
• Bloembezoek. Kijk in tomaten naar de bruine bijtsporen op de meeldraadkegels van open bloemen. Verse sporen op net geopende bloemen betekenen dat er hommels zijn geweest.
• Geluid. Een gezond volk zoemt. Een heel stille kast, of een kast die anders klinkt dan normaal, is het waard om beter te bekijken.
• Voer. De meeste kasten hebben een voorraad suikeroplossing. Als die nauwelijks zakt, is de activiteit misschien laag.
• Het volk zelf. In de instructies van de leverancier staat vaak hoe je het broed en het aantal werksters beoordeelt. Volg die, en verstoor de kast niet meer dan nodig.

Geen van deze controles is perfect. Het zijn momentopnames, op één moment en op één plek.

Waarom hommels niet vliegen in de kas

Een stille kast is niet altijd een oude kast. Hommels kunnen ook om andere redenen minder of niet vliegen:

• Warmte. Hoge temperaturen bij de kast of in het gewas verlagen de vliegactiviteit. Een kast in de volle zon kan oververhit raken.
• Luchtvochtigheid en condens. Heel vochtige omstandigheden hebben invloed op zowel de hommels als de bloemen.
• Schermen en licht. Gesloten schermen, weinig licht en veranderingen in de belichting kunnen bepalen wanneer en hoeveel hommels vliegen.
• Gewasbescherming. Bij sommige behandelingen moeten kasten dicht of verplaatst worden. Controleer de combinatie altijd bij je leverancier.
• Te weinig bloemen, of te veel kasten. Is er weinig te halen, dan vliegen hommels minder. Te veel bezoek kan bloemen ook beschadigen.

Voordat je een kast vervangt, is het dus goed om je af te vragen of het volk op is of dat de omstandigheden het tegenhouden.

Wanneer je een hommelkast vervangt

Vervang een kast als die duidelijk terugloopt en de omstandigheden niet de oorzaak zijn: meerdere dagen weinig verkeer, weinig verse bijtsporen en een volk dat er dun uitziet. Veel telers zetten nieuwe kasten gespreid in. Zo werkt er altijd een jonger volk terwijl een ouder volk afbouwt. Je leverancier kan je adviseren over de timing voor jouw gewas.

Hoe meten helpt

Het lastige is dat controles met de hand af en toe gebeuren, terwijl volken elke dag veranderen. HiveWatcher telt in- en uitvliegen bij de kast, luistert naar het volk en legt licht en klimaat bij de vliegopening vast. De BeeNode in het gewas ziet echte landingen op bloemen. Samen laten ze zien of een kast vertraagt, of het aan het volk of aan de omstandigheden ligt, en wanneer de activiteit onder je verwachting zakt. Je krijgt een melding per e-mail of sms, in plaats van dat je het pas aan de vruchtzetting merkt.

BeeSensing draait op dit moment pilots met telers. Neem contact op als je mee wilt doen.

Lees meer over bestuiving in tomaten.

Lees meer over hommelkasten monitoren met HiveWatcher.