Bestuiving onder ledbelichting: wat verandert er voor bijen en hommels

Steeds meer kassen telen onder LED-belichting. Voor het gewas heeft dat duidelijke voordelen. Voor bestuivers verandert de omgeving waarin ze werken. Bijen- of hommelvolken gebruiken licht om zich te oriënteren, bloemen te vinden en te bepalen wanneer ze vliegen. Verander je het licht, dan kan hun gedrag ook veranderen.

Hoe bijen en hommels zien

Bijen en hommels zien licht anders dan wij. Ze zijn gevoelig voor ultraviolet licht en minder gevoelig voor rood. Ze gebruiken UV en de stand van de zon om zich te oriënteren, en bloemen hebben vaak patronen die alleen in UV zichtbaar zijn.

Veel LED-armaturen voor de tuinbouw geven vooral rood en blauw licht, met weinig of geen UV. Kasglas en schermen kunnen ook minder UV doorlaten naar het gewas. Wat voor een teler helder lijkt, kan er voor een hommel heel anders uitzien.

Wat er kan gebeuren onder LED

Telers die overstappen op LED, of LED toevoegen aan hun bestaande belichting, merken soms dat hun bijen of hommels zich anders gedragen. Let op deze punten:

• Vliegtijden verschuiven. Bij lange belichtingsperiodes vliegen hommels soms buiten het natuurlijke daglicht. Dat kan nuttig zijn, maar het kan een volk ook uitputten.
• Problemen met oriëntatie. Met weinig UV en een heel ander spectrum kunnen sommige bijen moeite hebben de weg terug naar de kast te vinden, of ze verzamelen zich tegen het glas of bij de lampen.
• Ongelijke activiteit. Afdelingen met verschillende belichting kunnen een verschillende vliegactiviteit laten zien, ook met dezelfde kasten.
• Verschillen in klimaat. LED geeft minder stralingswarmte naar het gewas dan traditionele SON-T-lampen. Dat verandert de temperatuur en luchtvochtigheid rond de planten en de kasten, en dat heeft ook invloed op het vliegen.

Hoeveel je hiervan merkt, hangt af van de armaturen, het spectrum, de belichtingsstrategie, het gewas en de volken. Er is geen vaste regel die overal geldt.

Praktische punten

• Overleg met je leverancier over kasten en belichting. Leveranciers van bijen- en hommelkasten hebben vaak advies voor belichte teelten.
• Controleer de plaatsing van de kasten. Zet kasten niet op een plek waar ze van dichtbij direct belicht worden of waar ze opwarmen.
• Let op de overgangen. Veranderingen in de belichting, zoals lampen die aan- of uitgaan of schermen die sluiten, zijn momenten waarop het gedrag kan veranderen. Kijk dan naar de kasten.
• Vergelijk afdelingen. Heeft één belichte afdeling minder bijtsporen of minder verkeer, dan is de belichting een van de dingen om naar te kijken.
• Denk aan de donkerperiode. Ook bijen en hommels hebben rust nodig. Je leverancier kan je adviseren over hoe belichtingsschema's de volken beïnvloeden.

Hoe meten helpt

Onder LED is het moeilijk om op het oog te beoordelen of bijen normaal werken, zeker buiten werktijd. HiveWatcher is gemaakt om te werken onder volledige LED-belichting. De HiveNode bij de kast telt de vluchten en legt licht en klimaat bij de vliegopening vast. Zo zie je hoe de activiteit je belichting en klimaatinstellingen volgt. De BeeNode in het gewas legt echte landingen op bloemen vast. Daarmee kun je afdelingen en belichtingsstrategieën vergelijken op wat de bijen en hommels echt doen.

BeeSensing draait op dit moment pilots met telers. Neem contact op als je mee wilt doen.

Lees meer over bestuiving in tomaten.

Lees meer over bestuiving in de kas monitoren met HiveWatcher.