Hommels vliegen niet in de kas? Een checklist

Hommels vliegen niet en blijven in de kast? Dan bestuiven ze niets. Een checklist met de meest voorkomende oorzaken, van hitte en licht tot gewasbescherming, CO en de leeftijd van het volk.

Een hommel die stil op een houten ondergrond zit

Je loopt door het gewas en ziet nauwelijks hommels. Vliegen ze niet, of zitten ze gewoon ergens anders? En als ze niet vliegen, waarom dan niet? Hieronder staan de meest voorkomende oorzaken, in de volgorde waarin je ze het snelst kunt controleren.

Eerst: vliegen ze echt niet?

Op een rustige dag mis je een paar hommels in een grote afdeling makkelijk. Kijk een paar minuten bij de vliegopening: hoeveel hommels vliegen er in en uit? Vergelijk dat met een andere kast, of met dezelfde kast op een eerdere dag. Een volk met bijna geen verkeer bij de vliegopening heeft een probleem. Een volk met normaal verkeer vliegt wel, maar misschien niet waar jij kijkt.

De checklist

  • Is de vliegopening open? Na een bespuiting kan de kast nog dicht zitten, of het klepje zit vast. Een gesloten of geblokkeerde vliegopening sluit je het snelst uit.
  • Is het te warm? Boven ongeveer 30 °C vliegen hommels minder en blijven veel werksters thuis om het volk te koelen. Een kast in de volle zon of bij een verwarmingsbuis wordt nog warmer. Zie warmte en luchtvochtigheid in de kas.
  • Is het te donker, of klopt het licht niet? Hommels oriënteren zich deels op ultraviolet licht. Glas, folie of schermen die UV tegenhouden, en belichting zonder UV, maken oriëntatie lastiger. Op korte winterdagen vliegen ze ook minder. Zie bestuiving onder ledbelichting en bestuiving in de winter.
  • Is er een gewasbeschermingsmiddel gebruikt? Sommige middelen zijn schadelijk voor hommels of schrikken ze af, en residuen kunnen het volk een tijd beïnvloeden. Controleer de wachttijden en houd kasten dicht of weg als dat nodig is. Zie gewasbescherming en bijen- of hommelvolken.
  • Zit er CO in de lucht? CO2-dosering met rookgas van een ketel die niet schoon verbrandt, kan koolmonoxide vrijmaken. Dat is schadelijk voor hommels, en ook voor mensen.
  • Is het volk oud of zwak? Een commercieel volk gaat een beperkt aantal weken mee. Tegen het einde zijn er minder werksters en is er minder verkeer. Zie is mijn hommelkast nog actief?
  • Is de suikeroplossing op? De meeste commerciële kasten worden geleverd met een suikeroplossing als voer. Raakt die te vroeg op, dan verzwakt het volk.
  • Zijn er genoeg bloemen? Met weinig open bloemen en veel volken hebben hommels weinig te doen. Zet het aantal kasten af tegen het gewasstadium. Zie hoeveel hommelkasten per hectare.
  • Staat de kast op de goede plek? Kasten die verplaatst zijn, te dicht op elkaar staan, of naar een donkere of tochtige plek gericht zijn, kunnen haalsters kwijtraken.

Wel vliegen, maar niet bestuiven?

Soms is het volk druk bij de vliegopening, maar blijft de vruchtzetting toch achter. Dan vliegen de hommels misschien ergens anders heen, bijvoorbeeld naar een naastgelegen afdeling of naar buiten, of bezoeken ze sommige rijen veel meer dan andere. Bijtsporen op de bloemen laten zien of ze het gewas bereiken. Zie zo controleer je de bestuiving van tomaat met bijtsporen.

Zien voordat je het mist

Een volk dat stopt met vliegen mis je makkelijk dagenlang, zeker in een grote kas. Bijenkast monitoring telt elk uur de vluchten in en uit van elke kast. HiveWatcher vergelijkt dat met wat je zou verwachten voor het tijdstip en de omstandigheden, en stuurt een melding als een volk veel minder vliegt dan normaal. Dan controleer je de kast nog dezelfde dag, en niet pas als de vruchtzetting er al onder geleden heeft.