Hitte en luchtvochtigheid: wanneer de bestuiving in de kas stilvalt

Op een zonnige zomerdag warmt de kas snel op. Het gewas groeit door, maar de bestuiving kan ongemerkt stilvallen. Hommels en bijen vliegen minder, en het stuifmeel in de bloemen doet zijn werk misschien niet goed. Je ziet het pas weken later aan de vruchtzetting. Daardoor mis je het makkelijk.

Wat hitte doet met hommels en bijen

Hommels zijn gemaakt voor koel weer. Ze hebben een dikke vacht en kunnen hun vliegspieren opwarmen. Daardoor vliegen ze ook op koude, grijze dagen. De keerzijde: ze raken snel oververhit. In het algemeen neemt de activiteit van hommels af als het in de kas warmer wordt dan ongeveer 30 °C. Veel werksters blijven dan in of bij de kast en waaieren met hun vleugels om het volk te koelen.

Honingbijen kunnen iets beter tegen warmte. Maar ook voor hen is een hete, gesloten kas geen pretje. Bij hitte gaat een groter deel van het volk water halen en de kast koelen, in plaats van bloemen te bezoeken.

Ook de kast zelf telt mee. Een kast in de volle zon, of vlak bij een warme gevel of verwarmingsbuis, wordt veel warmer dan de lucht in het gewas. Het volk steekt zijn energie dan in koelen, en het broed kan eronder lijden.

Wat hitte doet met het stuifmeel

Ook als de hommels blijven vliegen, moet de bloem goed stuifmeel maken. In veel gewassen, zoals tomaat en paprika, zorgt langdurige hitte voor minder stuifmeel met een lagere kiemkracht. Stuifmeel dat in een warme periode is gevormd, kiemt soms slecht op de stempel, ook als het daar wel terechtkomt. Daarom zie je het effect van een hittegolf vaak pas een tijd na de warme dagen terug in de vruchtzetting.

Vochtige en droge lucht

Luchtvochtigheid werkt twee kanten op.

• Heel vochtige lucht. Stuifmeel wordt plakkerig en klontert. Het komt slecht los uit de helmknoppen en er komt minder op de stempel. Condens op de bloemen in de vroege ochtend heeft hetzelfde effect.
• Heel droge lucht. Stuifmeel en stempel kunnen uitdrogen. De stempel is minder ontvankelijk en het stuifmeel verliest sneller zijn kiemkracht. Droge lucht komt vaak samen met hitte, dus de effecten stapelen zich op.
• Grote schommelingen. Snelle wisselingen tussen vochtige nachten en hete, droge dagen geven stress voor gewas én volk.

Wat je kunt doen

• Schermen en luchten op tijd. Gebruik schermen en ramen om de pieken in de heetste uren te dempen, voor zover je teeltstrategie dat toelaat.
• Zet kasten in de schaduw. Houd kasten uit de volle zon en weg van warmtebronnen. Een schaduwplank of een plek onder het gewas helpt.
• Let op de timing. Op hete dagen gebeurt veel bestuivingswerk in de ochtend. Zorg dat de omstandigheden dan goed zijn, bijvoorbeeld door heel vochtige lucht in de vroege uren te voorkomen.
• Controleer na hete periodes. Kijk in de dagen na een hittegolf naar bijtsporen of bloembezoek. Houd de vruchtzetting in de weken daarna in de gaten.

Hittestress zien in de cijfers

Op een hete dag sta je niet bij elke kast. De HiveNode meet temperatuur en luchtvochtigheid bij de vliegopening en telt de vluchten in en uit. In het HiveWatcher-portaal zie je op welk moment de activiteit op hete dagen terugloopt, naast klimaat en schermstand. Zo zie je ook of extra schermen of luchten helpt.

Lees meer over hoe tomaten worden bestoven en hoe je ziet of een hommelkast actief is, of lees meer over HiveWatcher.

Foto: Metin GÜLEŞCİ, Wikimedia Commons, CC BY 4.0

Lees meer over hommelkasten monitoren met HiveWatcher.