Gewasbescherming en bijen- of hommelvolken: zo bescherm je je bestuivers

In de meeste kas- en tunnelteelten heb je zowel bestuivers als gewasbescherming nodig. Dat gaat prima samen, maar alleen met een goede planning. Eén bespuiting op het verkeerde moment kan een volk wekenlang verzwakken. En vaak merk je het pas als de vruchtzetting terugloopt.

Begin bij het etiket

Het etiket van het middel is je startpunt. Daarop staat of een middel schadelijk is voor bijen en onder welke voorwaarden je het mag gebruiken. Het etiket en de regels in jouw land zijn bindend. Die volg je dus altijd eerst.

Kijk daarna in de bijwerkingenlijst van je leverancier. Leveranciers van hommels en biologische bestrijders houden lijsten bij met per werkzame stof hoe schadelijk die is voor hommels en natuurlijke vijanden. Ook staat erin hoe lang je het volk weg moet houden van het behandelde gewas. Deze lijsten worden regelmatig bijgewerkt. Kijk dus in de actuele versie en ga niet op je geheugen af.

Wachttijden in het algemeen

Een wachttijd is de periode na een behandeling waarin bestuivers niet bij het behandelde gewas mogen komen. Die hangt af van het middel, de dosering, de toepassing en het gewas. Een paar punten gelden in het algemeen:

• Contactwerking. Sommige middelen zijn vooral schadelijk bij direct contact met de spuitvloeistof of nat residu. Als het gewas droog is, is het risico vaak kleiner. Maar check de lijst.
• Nawerking. Andere middelen blijven dagen of langer schadelijk op blad en bloemen.
• Systemische middelen. Middelen die de plant opneemt, kunnen in stuifmeel en nectar terechtkomen. Ze kunnen het volk langere tijd raken, ook via het voedsel dat de haalsters mee terug nemen naar de kast.
• Kijk verder dan de werkzame stof. Hulpstoffen, tankmengsels en de formulering kunnen een behandeling schadelijker maken dan één middel alleen.
• Indirecte effecten. Sommige middelen doden de bijen niet direct, maar veranderen hun gedrag. Ze vliegen bijvoorbeeld minder of oriënteren zich slechter.

Kasten sluiten of verplaatsen

• Sluit 's avonds. Veel hommelkasten hebben een vliegopening die je zo kunt instellen dat hommels wel naar binnen kunnen, maar niet naar buiten. Zet die de avond ervoor in die stand, zodat de haalsters thuiskomen. Sluit de kast daarna helemaal als dat nodig is.
• Sluit op afstand met de HiveNode. De HiveNode op de kast heeft twee gemotoriseerde kleppen. Vanuit HiveWatcher sluit je van tevoren de uitgang, voor één kast of een hele afdeling, terwijl terugkerende bijen nog naar binnen kunnen. De kleppen gaan na de tijd die je instelt (maximaal vier uur) vanzelf weer open, zodat er geen volk per ongeluk opgesloten blijft. Bij langere wachttijden verplaats je de kasten of volg je het advies van je leverancier.
• Verplaats de kasten. Bij een langere wachttijd zet je de kasten buiten de behandelde afdeling, op een rustige, koele en donkere plek. Zet ze daarna terug op precies dezelfde plek. De haalsters onthouden die plek.
• Houd ze niet te lang dicht. Een gesloten volk kan niet foerageren. Zorg dat het voer en ventilatie heeft en niet oververhit raakt.
• Honingbijen. Bijenkasten zijn lastiger te sluiten of te verplaatsen zonder onrust. Overleg vooraf met je imker.

Timing en toepassing

• Spuit als de bijen niet vliegen. 's Avonds of vroeg in de ochtend zitten de meeste haalsters in de kast. De blootstelling is dan lager. Hommels vliegen ook bij weinig licht, dus kijk naar de activiteit en niet alleen naar de klok.
• Beperk drift. Houd de spuitnevel weg van de kasten en vliegopeningen. Denk na over welke afdelingen je behandelt.
• Behandel alleen waar nodig. Pleksgewijs behandelen raakt minder bijen dan de hele kas spuiten.
• Laat het je leverancier weten. Vertel je hommelleverancier of imker wat je van plan bent. Die kan adviseren over het tijdstip en hoe lang de volken weg moeten.
• Schrijf het op. Noteer welk middel, waar en wanneer. Dan kun je een verandering in activiteit koppelen aan de behandeling.

Na de behandeling

Controleer na een behandeling of je volken weer normaal werken:

• Is de vliegactiviteit terug op het niveau van de dagen ervoor?
• Liggen er dode bijen voor of in de kast?
• Zie je in de weken erna minder bijtsporen op tomatenbloemen of meer misvormde aardbeien?

Alleen met het oog weet je moeilijk of een volk er last van heeft gehad. HiveWatcher laat per kast de vliegactiviteit voor en na de behandeling zien. De BeeNode in het gewas laat per afdeling zien of het bloembezoek herstelt.

Lees meer over hoe je ziet of een hommelkast actief is en kiezen tussen honingbijen of hommels, of bekijk hoe HiveWatcher werkt.

Lees meer over bestuiving monitoren met HiveWatcher.