Bestuiving controleren bij tomaat: wat bijtsporen je vertellen

In tomaten in de kas doen hommels het bestuivingswerk. Ze houden zich vast aan de bloem en laten hun vliegspieren trillen. Zo schudden ze het stuifmeel los uit de meeldraadkegel. Dat heet trilbestuiving. Terwijl ze dat doen, klemmen ze de kegel vast met hun kaken, en dat laat een spoor achter.

Wat bijtsporen zijn

Een bijtspoor is een klein bruin vlekje of litteken op de gele meeldraadkegel. Het verschijnt enige tijd na het bezoek, als het weefsel verkleurt. Telers en teeltadviseurs gebruiken deze sporen al jaren als snelle manier om de bestuiving bij tomaat te controleren.

De methode is eenvoudig. Loop een pad af, kijk naar bloemen die net open zijn en noteer welke sporen hebben. Doe dat op verschillende plekken in de kas. Hebben de meeste open bloemen sporen, dan komen de hommels langs. Hebben weinig bloemen sporen, dan is er iets mis.

Wat bijtsporen je vertellen

• Er is bezoek geweest. Een spoor betekent dat minstens één hommel op de bloem is geland en die heeft bewerkt.
• Ongeveer waar het bezoek tekortschiet. Controleer je op meerdere plekken, dan zie je of sommige afdelingen minder bezoek krijgen dan andere.
• Mogelijk te veel bezoek. Heel donkere, sterk beschadigde kegels kunnen betekenen dat bloemen te vaak bezocht worden. Te veel bezoek kan de bloem beschadigen. Dat is een reden om niet zomaar meer kasten bij te zetten.

Wat bijtsporen je niet vertellen

Bijtsporen zijn nuttig, maar ze hebben grenzen:

• De timing is onzeker. Het duurt even voordat een spoor bruin wordt. Je kijkt dus naar bezoek van eerder, niet van nu.
• Het aantal bezoeken is moeilijk te schatten. Eén bezoek en meerdere bezoeken kunnen er hetzelfde uitzien.
• Een goede bestuiving is niet gegarandeerd. Een bezoek betekent niet altijd dat er genoeg stuifmeel is vrijgekomen of dat het kiemkrachtig was. Het klimaat speelt een grote rol: heel hoge of lage temperaturen en luchtvochtigheid hebben invloed op de kwaliteit en het vrijkomen van stuifmeel.
• Het is een steekproef. Je kunt maar een beperkt aantal bloemen controleren. In een grote kas zijn de planten die je bekijkt misschien niet representatief voor de hele afdeling.
• Het kost arbeid. Het goed doen, regelmatig en op veel plekken, kost tijd.

Slechte vruchtzetting bij tomaat: kijk breder

Is de vruchtzetting slecht, dan is bestuiving één mogelijke oorzaak, maar niet de enige. Andere veelvoorkomende factoren zijn:

• Klimaat. Temperatuur, luchtvochtigheid en de schommelingen daarin hebben invloed op stuifmeel en bloemontwikkeling.
• Licht en plantbalans. Weinig licht of een plant uit balans kan leiden tot bloemabortie.
• Voeding en water. Tekorten of overschotten kunnen de bloei en zetting beïnvloeden.
• Bloemkwaliteit. Zwakke bloemen zetten slecht, ook als ze bezocht worden.

Bijtsporen helpen je om die oorzaken uit elkaar te houden. Zijn er veel sporen maar is de zetting toch slecht, kijk dan naar het klimaat en de plant. Zijn er weinig sporen, kijk dan naar de kasten: zijn de volken actief, staan ze goed en houden de omstandigheden de hommels tegen?

Hoe meten helpt

Bijtsporen laten zien dat er enige tijd geleden bezoek was, op de bloemen die je toevallig bekeek. HiveWatcher voegt een continu beeld toe. De BeeNode staat in het gewas en legt het aanvliegen en landen op bloemen vast terwijl het gebeurt. De beelden worden op het apparaat zelf verwerkt, dus er gaat niets de kas uit. De HiveNode bij de kast laat de vliegactiviteit en de omstandigheden bij de vliegopening zien. In het portaal zie je het bloembezoek per kas en afdeling. Zo weet je waar je moet kijken, voordat de vruchtzetting het je vertelt.

BeeSensing draait op dit moment pilots met telers. Neem contact op als je mee wilt doen.

Lees meer over bestuiving in tomaten.

Lees ook: hoe worden tomaten bestoven in de kas?

Lees meer over bestuiving monitoren met HiveWatcher.