Slechte vruchtzetting tomaat: bestuiving, klimaat of plant?
Slechte vruchtzetting bij tomaat in de kas kan komen door te weinig bestuiving, door hitte, kou of luchtvochtigheid, of door de plant zelf. Zo onderscheid je de oorzaken, en dit controleer je eerst.

Je ziet trossen met afgevallen bloemen, kleine vruchten die niet verder groeien, of vruchten die misvormd en hol zijn. De vruchtzetting is slecht, maar waarom? Bij tomaat in de kas zijn er drie groepen oorzaken: de bloem is niet goed bestoven, het klimaat heeft het stuifmeel of de bloem beschadigd, of de plant kon de vrucht niet dragen. Elke oorzaak vraagt een andere aanpak, dus het loont om eerst uit te zoeken welke het is voordat je ingrijpt.
Zo werkt vruchtzetting bij tomaat
Een tomatenbloem bestuift zichzelf, maar het stuifmeel zit opgesloten in de helmknoppen. Het komt pas vrij als de bloem trilt. In de kas doen hommels dat: ze pakken de bloem vast en zoemen, waardoor het stuifmeel loskomt. Het stuifmeel moet dan op de stempel landen, kiemen en naar de zaadknoppen groeien. Elke stap kan misgaan, en het resultaat is hetzelfde: slechte vruchtzetting. Lees meer over hoe tomaten in de kas worden bestoven.
Oorzaak 1: te weinig bestuiving
Als te weinig bloemen bezocht worden, daalt de vruchtzetting, ook als plant en klimaat in orde zijn. Typische signalen:
- Weinig bijtsporen. Een hommel laat bruine sporen achter op de kegel van de helmknoppen. Weinig of geen sporen op open bloemen betekent weinig bezoek. Zie zo controleer je de bestuiving van tomaat met bijtsporen.
- Pleksgewijze vruchtzetting. Slechte rijen of hoeken naast goede, bijvoorbeeld ver van de hommelkasten, in een warme of donkere hoek, of achter een scherm.
- Kleine vruchten met weinig zaad. Een vrucht die slecht bestoven is, heeft minder zaden en blijft vaak kleiner of groeit scheef.
- Een zwak of oud volk. Minder vluchten bij de vliegopening betekent minder bloembezoek. Zie is mijn hommelkast nog actief?
Oorzaak 2: klimaat
Ook bij veel bezoek mislukt de vruchtzetting als het stuifmeel niet goed is of de stempel niet kan bereiken.
- Hitte. Lange periodes ruim boven ongeveer 30 °C overdag verminderen de hoeveelheid en de kiemkracht van het stuifmeel. De schade zie je enige tijd na de warme dagen terug in de vruchtzetting. Hommels vliegen bij hitte ook minder. Zie warmte en luchtvochtigheid in de kas.
- Koude nachten. Lage nachttemperaturen geven ook slecht stuifmeel en misvormde vruchten, vooral in de winterteelt.
- Zeer vochtige lucht. Het stuifmeel wordt kleverig en komt niet los uit de helmknoppen. Condens op de bloemen in de ochtend heeft hetzelfde effect.
- Zeer droge lucht. De stempel droogt uit en is minder ontvankelijk.
- Weinig licht. In donkere winterweken maakt de plant minder suikers aan, en dat gaat ten koste van bloemen en vruchtzetting. Zie bestuiving in de winter.
Een klimaatprobleem treft meestal de hele afdeling tegelijk en volgt het weer. Er zijn wel bijtsporen, maar de vruchtzetting blijft toch achter.
Oorzaak 3: de plant zelf
- Te zware belasting. Een plant met veel groeiende vruchten houdt minder suikers over voor nieuwe trossen, en bloemen vallen af.
- Onevenwichtige groei. Een plant die te vegetatief of te generatief groeit, geeft zwakkere bloemen.
- Voeding en wortelgezondheid. Tekorten, bijvoorbeeld aan calcium of boor, en wortelproblemen hebben invloed op bloemen en vruchten.
- Ras. Sommige rassen zetten bij hitte of weinig licht makkelijker vrucht dan andere.
Oorzaken in de plant beoordeel je het best samen met je teeltadviseur.
Zo onderscheid je de oorzaken
- Wel bijtsporen, toch slechte vruchtzetting? Kijk eerst naar klimaat en plant.
- Weinig bijtsporen? Kijk naar de volken: activiteit bij de kast, hun leeftijd en waar ze staan.
- Pleksgewijs probleem? Dat wijst op bestuiving of op een plaatselijk klimaatverschil.
- Overal tegelijk, na warme of donkere dagen? Dat wijst op klimaat.
Met bijenkast monitoring zie je een daling in vluchten bij de kast nog dezelfde dag, in plaats van achteraf.
Kort gezegd
Slechte vruchtzetting heeft meer dan één oorzaak. Controleer de bijtsporen, vergelijk goede en slechte plekken, en leg de timing naast het weer. Dan weet je of je meer of betere volken nodig hebt, een andere klimaatinstelling, of een andere manier van gewassturing.
Bestuiving meten in plaats van raden
Bijtsporen en vruchtzetting vertellen het je pas achteraf. HiveWatcher van BeeSensing meet de bestuiving elke dag: de HiveNode telt de vluchten van elk bijen- of hommelvolk, en de BeeNode telt het bloembezoek in het gewas, per kas en per afdeling. Blijft de bestuiving achter, dan krijg je nog dezelfde dag een alert, weken voordat je het aan de vruchtzetting ziet. Bekijk hoe HiveWatcher werkt.